Astana - Kijów – pragmatyczne otwarcie

W końcu pierwszej dekady października doszło do długo oczekiwanej wizyty oficjalnej prezydenta Ukrainy w Astanie. Odbyły się rozmowy polityczne pomiędzy Petrem Poroszenką i Nursułtanem Nazarbajewem, w czasie których – jak stwierdzili obaj prezydenci – znaleziono wzajemne zrozumienie w wielu sprawach. Podpisano też dotyczący współpracy gospodarczej „plan działania” na najbliższe trzy lata. Dotyczy on przede wszystkim współpracy w sferze paliwowo-energetycznej, rozwoju infrastruktury, przemysłu rolno-spożywczego, budowy maszyn dla energetyki i rolnictwa oraz branży kosmicznej.

 

Ukraina i Kazachstan zawsze były bliskimi partnerami. Wiążą je rozbudowane więzi gospodarcze, w Kazachstanie żyje ponad 300 tysięcy etnicznych Ukraińców, w tym także grekokatolicy mający swe korzenie w zachodniej części Ukrainy. Mieszka tu także niemała diaspora krymsko-tatarska. Sam Nazarbajew uczył się i rozpoczynał swoje pierwsze kroki w zawodzie metalurga właśnie na Ukrainie – w Dnieprodzierżyńsku. Jego pomnik już od kilku lat stoi w ukraińskim Dnieprodzierżyńsku. Prezydent Kazachstanu przy okazji spotkania z Poroszenką przyznał się nawet do (biernej) znajomości języka ukraińskiego. Dobre stosunki osobiste łączyły go zresztą ze wszystkimi prezydentami niepodległej Ukrainy.

 

Moja misja w Azji Centralnej (3)

KAZACHSTAN

Poniżej ostatnia część wybranych informacji o mojej pracy w Kazachstanie w charakterze szefa polskiej placówki dyplomatycznej.

W okresie mojej misji znaczenie Kazachstanu w regionie zauważalnie wzrosło zarówno w wymiarze politycznym jak i ekonomicznym. Kluczowa okazała się kwestia integracji eurazjatyckiej – Unii Celnej Rosji, Kazachstanu i Białorusi a następnie Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej. Ważne znaczenie miały też zagadnienia bezpieczeństwa międzynarodowego wobec zakończenia misji ISAF w Afganistanie oraz zagrożenia regionu ze strony fundamentalizmu i terroryzmu islamskiego.

W polityce zagranicznej Kazachstanu dominował kurs prorosyjski a od początku 2014 r., kryzys wokół Ukrainy stał się jej najważniejszym wyznacznikiem. Zauważalna obawa Astany wobec odrodzonego rosyjskiego ekspansjonizmu nie prowadziła do demontażu ścisłych i uprzywilejowanych stosunków z Moskwą. Kazachstan nie włączył się jednak po stronie Rosji do polityki konfrontacji z Zachodem.

MOJA MISJA W AZJI CENTRALNEJ (2)

Druga część informacji o mojej pracy w Kazachstanie. Tym razem o Polonii, dyplomacji publicznej, oświacie, nauce, kulturze i historii.

POLONIA

Miejscowi Polacy tylko w niewielkim stopniu mogą liczyć na wsparcie ze strony rządu i innych instytucji państwowych. Nie są jednak w żaden sposób dyskryminowani, stosunek do polskiej mniejszości jest życzliwy, tak ze strony miejscowych władz jak i mieszkańców. Jednakże, jako członkowie Zgromadzenia Narodu Kazachstanu, mogą korzystać z różnych przywilejów - na przykład z nieodpłatnego użyczenia pomieszczeń w budynkach regionalnych Zgromadzeń lub refinansowania niektórych wydatków na stroje ludowe i działalność. Przedmiotem mojego szczególnego zainteresowania były kwestie oświaty polonijnej. 

Z powodu niewielkiej liczby zaproszeń od polskich gmin nie odnotowaliśmy, niestety, istotnych postępów w kwestii repatriacji Polaków z Kazachstanu do Polski. Spośród 3200 osób, które złożyły od 2001 roku wnioski o wyjazd repatriacyjny wyjechało do kraju zaledwie około tysiąca. W okresie sprawozdawczym co roku wyjeżdżało do Polski zaledwie ok. 60 – 100 osób.

MOJA MISJA W AZJI CENTRALNEJ (1)

KAZACHSTAN

Szefem polskiej ambasady w Astanie byłem od początku lutego 2011 do końca sierpnia 2015 roku. Zakres odpowiedzialności placówki obejmował dwa kraje – Kazachstan oraz Kirgistan. Do moich zadań należało między innymi wsparcie kontaktów politycznych i gospodarczych, analiza polityki obydwu krajów a także opieka nad Polonią. 

Kazachstan to najważniejszy partner Polski w Azji Środkowej. Nasza strona koncentrowała się na dialogu politycznym, wsparciu handlu i inwestycji oraz umocnieniu więzi z Polonią. Rezultaty naszych działań były jednak zróżnicowane, na ogół mało zachęcające. Chociaż rosnąca pozycja naszego kraju na forum europejskim została tu zauważona, podobnie jak nasz sukces gospodarczy, to cele polskiej polityki zagranicznej wobec obszaru poradzieckiego były interpretowane przez Astanę w sposób niezgodny z naszymi intencjami. Udało się utrzymywać jedynie mniej niż zadowalającą częstotliwość kontaktów dwustronnych. Z przyczyn leżących po stronie partnera zabrakło spotkań na najwyższym szczeblu. Dwukrotnie nie doszło do uzgodnionej wizyty prezydenta Kazachstanu w Polsce, odwołana w ostatniej chwili została wizyta premiera Serika Achmetowa w Warszawie. Nie odbyły się także ani razu konsultacje polityczne, co wyraźnie kontrastowało z aktywnością dyplomatyczną w relacjach Astany z innymi krajami europejskimi, także z naszego regionu.

Polscy dyplomaci w Kazachstanie w latach 1941 - 1943 / Польские дипломаты в Казахстане 1941-1943 годы

Latem 2015 roku nakładem polskiej ambasady w Astanie ukazała się książka poświęcona działalności delegatur Ambasady RP w Kujbyszewie założonych w czasie wojny na terytorium Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Opublikowano w niej referaty wygłoszone podczas konferencji naukowej, która odbyła się w Astanie w czerwcu tego samego roku oraz reprodukcje dziesiątków dokumentów i fotografii znalezionych w kazachstańskich archiwach. Poniżej - mój wstęp do publikacji.

В годы Второй мировой войны на территории Казахской ССР были основаны представительства польского посольства в СССР, работали польские дипломаты и их представители. Когда после поражения Польской армии в войне с нацистской Германией в сентябре 1939 г., поляки продолжали в 1940- 41 гг. воевать на стороне антигитлеровской коалиции, дипотношения между Польшей и СССР оборвались. В июне 1941 г. началась советско-германская война, Польша и СССР стали союзниками. Дипотношения были возобновлены. 

 

Потребность создания представительств, «делегатур» польского посольства на территории Казахской ССР в первую очередь была обусловлена огромным количеством польских граждан, которые в силу разных обстоятельств оказались летом и осенью 1941 года на территории Казахстана. В августе 1941 в СССР была объявлена амнистия в отношении всех раньше репрессированных поляков. Из тюрем, лагерей и мест ссылки освобождено сотни тысяч польских граждан. Все они, постепенно, начали перемещаться на юг – в Казахстан и Среднюю Азию, где формировались польские дивизии.

https://docplayer.ru/71364020-Polskie-diplomaty-v-kazahstane-gody.html

Wspomnienie z czerwca 2010: Donieck, seminarium dla funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy

Niedawno, jeden z ukraińskich znajomych przesłał mi fotografię dokumentującą mój  udział w seminarium dla funkcjonariuszy obwodowego zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w Doniecku w czerwcu 2010 roku. Pamiętam, że spotkania z  kadrą dowódczą SBU w Zaprożu i Doniecku zaplanowaliśmy sporo wcześniej, jeszcze przed wyborami prezydenckimi, które odbyły się w lutym 2010 roku i dały - jak wiadomo - zwycięstwo Wiktorowi Janukowyczowi. Seminaria miały się one odbyć w marcu - kwietniu. Po inauguracji nowego prezydenta nie było wiadomo, co z tym projektem dalej będzie, gdyż dotychczasowy szef SBU został zdymisjonowany już w dniu zaprzysiężenia nowego prezydenta.

Manas Airbase, Kyrgyz Republic

Amerykańska wojskowa baza lotnicza (oficjalnie - Centrum Tranzytowe) w pobliżu lotniska Manas koło Biszkeku w Kirgistanie.  Kilkaset miejsc pracy dla mieszkańców okolicznych miejscowości, kilkaset milionów dolarów rocznie dla budżetu Kirgistanu. Oprócz tego szkolenia dla kontrolerów ruchu lotniczego, remont i rozbudowa pasów lotniczych. 

Razem ze mną Michał Chabros, mój współpracownik z ambasady, świetny znawca miejscowej problematyki.